Núi Ấn sông Trà - hình ảnh tượng trưng của xứ Quảng Ngãi

Người Chiêm Thành gọi Quảng Ngãi lúc bấy giờ là Cổ Lũy động, năm 1402 Hồ Quý Ly sai Hồ Hán Thương đem quân đi đánh Chiêm Thành, quân Chiêm thất bại đành cắt vùng đất này cho nhà Hồ. Hồ Quý Ly chia Cổ Lũy thành hai châu Tư và Nghĩa. Đến năm 1471 thì Lê Thánh Tông đặt thành phủ Tư Nghĩa thuộc xứ Quảng Nam nhưng đó là trên danh nghĩa vì lúc bấy giờ người Chăm vẫn sinh sống rất đông, đất đai còn hoang sơ chưa khai phá gì cả mà mãi đến sau này vào năm 1570 khi Nguyễn Hoàng vào trấn giữ, vùng đất phía Nam này mới có cơ hội phát triển.

Năm 1602, Nguyễn Hoàng đặt vùng đất này là phủ Quảng Nghĩa nhưng sau đó đến năm 1691 vì kiêng húy chúa Nghĩa Nguyễn Phúc Trăn nên đổi thành Quảng Ngãi .

Vào năm Gia Long thứ 8 (1807) thủ phủ Quảng Ngãi bắt đầu được xây dựng, vua Gia Long cho dựng thành và đặt tên là thành Cù Mông . Theo Hải Nam tạp trứ của Thái Đình Lan ghi lại vào năm 1835 thì Quảng Ngãi lúc bấy giờ khá sầm uất, có cả một khu phố buôn bán và sinh sống của người Hoa. Đến năm 1896 thì người Pháp cho xây dựng con đường xuyên Việt đi ngang qua đây, vùng đất này dần phát triển thành nơi phồn thịnh mà sau này khi Cách Mạng Tháng Tám thành công, nhà nước cách mạng lâm thời cho xây dựng trung tâm Quảng Ngãi thành thị xã Quảng Ngãi phát triển cho đến ngày nay.

Theo Vi Nguyễn

Tham khảo từ: Phủ tập Quảng Nam ký sự

Quốc sử quán triều Nguyễn

Lê Quý Đôn toàn tập