Môn Sinh học 11
Bài 9 - MIỄN DỊCH Ở NGƯỜI
VÀ ĐỘNG VẬT
Giáo viên: Nguyễn Thị Quỳnh

KHỞI ĐỘNG

Xung quanh con người có rất nhiều
tác nhân gây bệnh như virus, vi
khuẩn, nấm… nhưng xác suất mắc
bệnh ở người lại nhỏ. Vì sao?

PHẦN 4 - CHỦ ĐỀ 1: TRAO ĐỔI VẬT CHẤT VÀ CHUYỂN HÓA
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT

BÀI 9
MIỄN DỊCH Ở NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

NỘI DUNG BÀI HỌC

I. Nguyên nhân gây bệnh ở người và động vật
II. Miễn dịch ở người và động vật
1. Hệ miễn dịch
2. Miễn dịch không đặc hiệu
3. Miễn dịch đặc hiệu
4. Dị ứng và suy giảm miễn dịch khi mắc một số bệnh

I – NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH Ở NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

BẮT ĐẦU

Bệnh là sự rối loạn, suy giảm hay mất chức năng
của các tế bào, mô, cơ quan, bộ phận trong cơ thể

Chấn thương

Thủy đậu

Cảm cúm

Covid - 19

Nguyên nhân
gây bệnh ở
người và động
vật là gì?

Đau mắt đỏ

Béo phì

I – NGUYÊN NHÂN GÂY BỆNH Ở NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

Tác nhân cơ học

Vi khuẩn
Virus
Giun, sán
Vi nấm

NGUYÊN
NHÂN
BÊN
NGOÀI

Acid, kiềm
Chất cyanide trong
nấm, măng
Tetrodotoxin trong cá
nóc

Nhiệt độ cao
Dòng điện
Ánh sáng mặt trời mạnh
Âm thanh lớn kéo dài

NGUYÊN
NHÂN
BÊN
TRONG

Yếu tố di truyền
Tuổi già, chế độ ăn
uống và sinh hoạt,...

Thảo luận nhóm
Phiếu học tập số 1
Phân biệt bệnh truyền nhiễm và bệnh không truyền nhiễm
Tiêu chí

Bệnh truyền nhiễm

Bệnh không truyền
nhiễm

Định nghĩa

?

?

Nguyên nhân

?

?

Khả năng phát triển
thành dịch

?

?

Ví dụ

?

?

Phiếu học tập số 1
Phân biệt bệnh truyền nhiễm và bệnh không truyền nhiễm
Tiêu chí
Định nghĩa

Nguyên nhân

Khả năng phát
triển thành
dịch
Ví dụ

Bệnh truyền nhiễm

Bệnh không truyền nhiễm

Không
có khả
năng lây
truyền từ cá
CóĐiều
khả năng
lây để
truyền
từ cá
này gây
kiện
một
tácthểnhân
bệnh
(mầm
bệnh)
này sang cá thể khác
sang cá thểcó
khác
thể phát triển thànhthểbệnh
đó là gì?
Do các tác nhân bên ngoài: Vi khuẩn, Do các tác nhân bên trong: Thoái
virus, nấm, ....
hóa, suy dinh dưỡng, ...; Do tác
nhân bên ngoài: Yếu tố vật lí, hóa
học, ...
Có

Thủy đậu, Covid-19, sốt xuất huyết,
tả, ....

Không

Viêm họng, bong gân, ung thư, tim
mạch, ...

Cơ thể chỉ bị bệnh khi mầm bệnh hội tụ đủ ba yếu tố

Khả năng
gây bệnh

Có con đường xâm
nhiễm phù hợp

Số lượng
đủ lớn

Mặc dù có rất nhiều tác nhân gây hại trong môi trường
nhưng nhờ có hệ miễn dịch bảo vệ nên xác suất cơ thể người
và động vật mắc bệnh là rất nhỏ

II – MIỄN DỊCH Ở NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

Miễn dịch là gì? Hệ miễn dịch
gồm những thành phần nào?

II – MIỄN DỊCH Ở NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

Miễn dịch là cơ chế bảo vệ đặc biệt của cơ thể nhằm
chống lại tác nhân gây bệnh
Ngăn chặn, nhận biết và loại bỏ
những thành phần hư hỏng hoặc
các tác nhân gây bệnh một cách
đặc hiệu

II – MIỄN DỊCH Ở NGƯỜI VÀ ĐỘNG VẬT

Thành phần
hệ miễn dịch

Cơ quan: Tuyến ức, tủy
xương, da, niêm mạc, ....

Tế bào: Đại thực bào,
bạch cầu trung tính, tế bào
B, tế bào T, ....

HỆ MIỄN
DỊCH

Miễn dịch không đặc hiệu
Miễn dịch đặc hiệu

Cơ sở để phân
loại hệ miễn
dịch là gì?

Thảo luận theo nhóm
Phiếu học tập số 2
Phân biệt miễn dịch không đặc hiệu và miễn dịch đặc hiệu

Phiếu học tập số 2
Tiêu chí
Có ở tất cả động vật
Thời điểm hình thành
Thời gian đáp ứng
Cơ chế nhận diện
Tế bào tham gia chủ
yếu
Trí nhớ miễn dịch
Vai trò

Miễn dịch không đặc hiệu

Miễn dịch đặc hiệu

Có

Sớm (ngay khi tiếp xúc tác nhân
gây bệnh)

Không
Hình thành dần trong đời sống cá
thể
Muộn (khi tác nhân gây bệnh xâm
nhập cơ thể)

Không đặc hiệu

Đặc hiệu

Ngay từ khi sinh ra

Tế bào thực bào, tế bào giết tự
nhiên
Không
Ngăn cản sự xâm nhiễm của tác
nhân gây bệnh và loại bỏ chúng
khi xâm nhiễm vào cơ thể

Tế bào thực bào, tế bào B và tế
bào T
Có
Loại bỏ tác nhân gây bệnh khi
chúng xâm nhập vào cơ thể

LUYỆN TẬP

GAME ĐUA XE

Câu 1

GO
GO

Câu 2
Câu 3
Câu 4
Câu 5
Câu 6

GO

Câu 7
Câu 8
Câu 9
Câu 10

Câu 1. Miễn dịch là:

A. Khả năng không truyền bệnh cho các cá thể khác
B Khả năng của cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh
B.
C. Khả năng khỏi bệnh sau khi bị nhiễm bệnh
D. Cả A, B và C
STAR

Đáp án

Đua tiếp

Câu 2. Nhóm các bệnh nào sau đây thuộc loại bệnh
truyền nhiễm?

A. Cúm, cận thị, nấm da, HIV/AIDS.
B
B. Cúm, sốt rét, nấm da, HIV/AIDS.
C. Ung thư, loãng xương, thoái hóa khớp.
D. Ung thư, cận thị, HIV/AIDS.
STAR
Đáp án

Đua tiếp

Câu 3. Vi sinh vật có thể lây bệnh qua con đường nào sau đây?

A. Con đường hô hấp.
C. Con đường tình dục,
qua tiếp xúc.

B. Con đường tiêu hóa.
D.
D Tất cả đáp án trên.

STAR
Đáp án

Đua tiếp

Câu 4: Đặc điểm nào dưới đây
chỉ có ở miễn dịch đặc hiệu?

A. Có ở tất cả động vật.
B. Không hình thành trí nhớ miễn dịch.
C.
C Hình thành trong đời sống của từng cá thể.
D. Đáp ứng tức thời.
STAR
Đáp án

Đua tiếp

Câu 5. Khi tác nhân gây bệnh tấn công cơ thể, loại
miễn dịch đầu tiên chúng phải vượt là:

A. Miễn dịch đặc hiệu
B. Miễn dịch thể dịch
C. Miễn dịch tế bào
D Miễn dịch không đặc hiệu
D.

STAR
Đáp án

Đua tiếp

Câu 6. Cơ thể chỉ bị bệnh khi tác nhân gây bệnh hội
tụ đủ các yếu tố là:
A. Có khả năng gây bệnh và có trong môi trường
sống.
B. Có khả năng gây bệnh và có con đường xâm nhiễm
phù
C hợp.
C. Có khả năng gây bệnh, có con đường xâm nhiễm
phù hợp và số lượng đủ lớn.
D. Có trong môi trường sống, tiếp xúc với vật chủ và
số lượng đủ lớn.
Đáp án

STAR
Đua tiếp

Câu 7. Kể tên 10 loại bệnh gây hại cho con người ?

STAR

Đáp án

Đua tiếp

Câu 8. Có bao nhiêu phương thức lây truyền của bệnh truyền nhiễm
trong các phương thức sau:
1. Lây truyền qua đường hô hấp
2. Lây truyền qua đường máu
3. Lây truyền qua niêm mạc bị tổn thương
4. Lây truyền theo đường tiêu hóa
5. Truyền từ mẹ sang con
A. 5

Đáp án

B. 4

STAR

C. 3

D. 2

Đua tiếp

STAR
Câu 9. Trong môi trường sống của một người có nhiều vi sinh vật gây ra một
loại bệnh, nhưng người đó vẫn sống khỏe mạnh. Giải thích nào sau đây là đúng
với hiện tượng này?
A. Con đường xâm nhập thích hợp của loại vi sinh vật này đã bị ngăn chặn.
B. Số lượng vi sinh vật gây bệnh xâm nhập vào cơ thể người đó không đủ lớn.
C. Cơ thể của người đó có khả năng miễn dịch chống lại sự xâm nhiễm và gây bệnh
của vi sinh vật gây bệnh này.
D.
D Tất cả các đáp án trên.

Đáp án

Đua tiếp

STAR
Câu 10. Cho biết những nguyên nhân gây bệnh ở người và động
vật?

A. Tác nhân vật lí và hóa học
C. Tác nhân vật lí và sinh học

Đáp án

B. Yếu tố bên trong và bên ngoài
B
D. Yếu tố tự nhiên.

THE END

VẬN DỤNG
Chúng ta cần làm gì để tăng cường khả năng
bảo vệ của tuyến miễn dịch không đặc hiệu?

HƯỚNG DẪN HỌC BÀI VỀ NHÀ
1. Học và nắm chắc nội dung đã học
2. Đọc và tìm hiểu các cơ chế bảo vệ cơ thể của
phòng tuyến miễn dịch không đặc hiệu và miễn
dịch đặc hiệu
3. Tìm hiểu cơ chế dị ứng và hiện tượng suy
giảm miễn dịch