NỖI BUỒN CHIẾN TRANH
- BẢO NINHGV: NGUYỄN THỊ HẰNG NGA

A- TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
• Bảo Ninh tên thật là Hoàng Ấu Phương, sinh tại huyện Diễn Châu, tỉnh
Nghệ An quê ở xã Bảo Ninh, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình, Việt
Nam.

A- TÌM HIỂU CHUNG
1. Tác giả
• Ông vào bộ đội năm 1969. Thời chiến tranh, ông chiến đấu ở mặt trận
B-3 Tây Nguyên, tại tiểu đoàn 5, trung đoàn 24, sư đoàn 10. Năm 1975,
ông giải ngũ.
• Từ 1976-1981 học đại học ở Hà Nội, sau đó làm việc ở Viện Khoa học
Việt Nam. Từ 1984-1986 học khoá 2 Trường viết văn Nguyễn Du. Làm
việc tại báo Văn nghệ Trẻ. Là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam từ 1997.

2. Tác phẩm
• Năm 1991, tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của Bảo
Ninh (in lần đầu năm 1987 tên là Thân phận của tình yêu)
được tặng Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam và đã được
đón chào nồng nhiệt

2. Tác phẩm
• Khác với những tác phẩm trước đó mang tính sử
thi, miêu tả chiến tranh từ góc độ cộng đồng, hùng
tâm tráng chí của người lính chiến đấu vì vận
mệnh đất nước, Bảo Ninh đã miêu tả chiến tranh
từ một góc độ khác, góc độ cá nhân, thân phận
con người, đi sâu vào những nỗi niềm cá nhân.
Nhà văn Nguyên Ngọc ca ngợi: "Về mặt nghệ thuật,
đó là thành tựu cao nhất của văn học đổi mới".

II- ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN
• 1- Điểm  nhìn về chiến tranh trong Nỗi buồn chiến tranh
• Theo Từ điển thuật ngữ văn học thì điểm nhìn nghệ thuật là:
“ Vị trí từ đó người trần thuật nhìn ra và miêu tả sự vật trong
tác phẩm. Không thể có nghệ thuật nếu không có điểm nhìn,
bởi nó thể hiện ra cái nhìn nghệ thuật. Giá trị của sáng tạo
nghệ thuật một phần không nhỏ là do đem lại cho người
thưởng thức một cái nhìn mới đối với cuộc sống. Sự đổi thay
của nghệ thuật bắt đầu từ đổi thay điểm nhìn”

• Có thể nói, đây có thể là tác phẩm của văn học Việt Nam khai
thác chiến tranh dưới góc độ cá nhân, thân phận con người, đi
sâu vào những nỗi niềm cá nhân. Nếu các tác phẩm ra đời
trước Nỗi buồn chiến tranh được viết với góc độ của tập thể,
cái riêng cũng đặt trong cái chung, hòa tan vào cái chung,
ngùn ngụt ý chí cứu nước như Đất nước đứng lên, Người mẹ
cầm súng... thì Bảo Ninh lại có cái nhìn sâu hơn về thân phận
con người trải qua trận mạc, sự mất mát của các cá nhân
trong thời chiến. 

• 2. Cái nhìn mới về người lính  
• Văn học Việt Nam là nền văn học của nhưng cuộc chiến
tranh vệ quốc vĩ đại. Cho nên đề tài xuyên suốt của văn học
Việt Nam là đề tài về chiến tranh.

• 2. Cái nhìn mới về người lính  

• Trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ, hình ảnh
người lính luôn là hình ảnh đẹp nhất, đáng ca ngợi nhất và lí
tưởng nhất.
• Cái  nhìn về người lính giai đoạn này chủ yếu là cái nhìn lạc
quan, ca ngợi và có phần nào lí tưởng hóa.
• Cảm hứng chủ yếu của văn học viết về chiến tranh giai đoạn này
chủ yếu là cảm hứng sử thi, anh hùng ca. Cho nên hình ảnh người
lính trong văn học thời kháng chiến chống pháp và chống Mĩ về
cơ bản đã thể hiện được tinh thần của thời đại, có vai trò cổ vũ,
động viên rất lớn cho các thế hệ nối tiếp nhau ra chiến trường.
Nhưng mặt khác nó cũng có phần nào thiếu sự sinh động và có
phần phiến diện. 

2. Cái nhìn mới về người lính  
- Bảo Ninh với tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh đã thể hiện
một cách rất mới về hình ảnh người lính.
- Hình ảnh người lính không còn được miêu tả bằng cảm hứng
sử thi, anh hùng với cái nhìn đơn giản như trước nữa.

2. Cái nhìn mới về người lính  
Hình ảnh người lính ở đây được tiếp cận ở phương diện tàn
khốc của chiến tranh, ở những góc khuất của tâm hồn mà trước
đây ta chưa hề nói tới hoặc không dám nói tới.

2. Cái nhìn mới về người lính  
• Không chỉ nói nói về hình ảnh người lính trong chến tranh,
tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh còn đi sâu vào khai thác đời
sống của những người lính thời hậu chiến với sự ám ảnh của
một quá khứ đen tối luôn đeo đuổi họ.

2. Cái nhìn mới về người lính  

• Cuộc đời của những nhân vật trong nỗi buồn chiến tranh, đặc
biệt là Kiên là cuộc  đời đi giữa hai mặt sáng – tối, giữa
những lạc quan và bi quan, không thể trở về sống với quá
khứ, không thể hòa nhập được với cuộc sống hiên tại, họ như
là những người đến từ một thế giới khác

3- Nhân vật Kiên
• Kiên là một thanh niên Hà Nội giàu lòng yêu nước và nhiệt
tình cách mạng, nhưng lại sống nặng về khuôn phép.
• Mười bảy tuổi, Kiên tham gia bộ đội. Sau mười năm tham gia
chiến tranh Kiên đã nhận biết được thế nào là sự khốc liệt của
chiến tranh, Kiên đã chứng kiến được một số phận nhỏ nhoi
của người lính trong trong cuộc chiến tranh.
•  Kiên có mối tình đầu với cô gái tên Phương.

• 3- Nhân vật Kiên
• Trong Nỗi buồn chiến tranh  còn nói đến một vấn đề khác đó
là bi kịch về tình yêu của con người trong thời chiến lẫn
trong thời bình. Trong tâm hồn Kiên là kí ức về một tình yêu
thánh thiện , đẹp đẽ, vừa cay đắng, nghiệt ngã- cái mối tình
đầu say đắm và trong trắng với Phương đã vỡ tan ngay từ khi
va vào cuộc chiến. 

3- Nhân vật Kiên
• Đối với Kiên, chiến tranh như là trò đùa trên sinh mạng con
người. Trong mười năm đó, Kiên đã nhận ra được thế nào là
vô nghĩa của chiến tranh, thế nào là nỗi cô đơn.
• Có những lúc Kiên muốn được chết cho xong cuộc đời mình
“anh chỉ muốn được yên thân, chết một cách yên thân, yên
với thân phận con sâu cái kiến của chiến tranh”

• 3- Nhân vật Kiên
• Sau mười năm chiến tranh thì cuối cùng ngày hòa bình cũng
đến, nhưng đối với Kiên nó không còn ý nghĩa nữa. Anh
không thể an nhàn hưởng trọn cuộc sống thời bình khi những
quá khứ đau thương cứ luôn hiện lên trong kí ức anh. 

• 3- Nhân vật Kiên
• Hình ảnh người lính Kiên ở đây đã được nhìn dưới góc nhìn
phi truyền thống, anh không còn được nhìn với vẻ hào hoa,
lãng mạn, anh dũng mà được nhìn nhận như là những nạn
nhân của chiến tranh với tất cả những cái khắc nghiệt: cái
đói, cái rét, cái chết, và tất cả những thếu thốn: thiếu thốn về
vật chất, về tinh thần,

• =>Từ đó Bảo Ninh đưa ra định nghĩa mới về người lính: lính
không có quyền lựa chọn số phận của mình; lính nghĩa là
gặp đâu hay hay đấy ngẫu nhiên thất thường trôi nổi theo sự
đưa đẩy của hoàn cảnh và không bao giờ dám đặt câu hỏi tại
sao mình lại như thế này mà không như thế khác; lính nhiều
khi đồng nghĩa với bất lực, vô vọng.

• => Chưa bao giờ trong văn học Việt Nam hình ảnh người 
lính lại được nhìn như thế. Họ không còn là những hình ảnh
anh hùng, phi thường như trước mà hiện lên vói tất cả nhỏ
bé, những khát vọng của cuộc sống đời thường 

III- KẾT LUẬN
• Thông qua tác phẩm ta có thể hiểu hơn về thưc chất của chiến tranh.
Tác giả không miêu tả từng diến biến, sự kiện của cuộc chiến mà qua
hồi ức đứt đoạn của nhân vật ta có thể thấy được nỗi buồn về chiến
tranh, về tình yêu một thời đã qua không bao giờ trở lại.
• Chúng ta có thể hiểu con người đau khổ, trăn trở, nhận thức như thế
nào về quá khứ, về chiến tranh về tình yêu, về những gì được mất
trong cuộc đời. Đó chính là bi kịch tinh thần, không chỉ riêng Kiên,
riêng Phương mà là của những ai từng đối mặt với chiến tranh. Tất cả
những điều này làm nên giá trị hiện thực cho tác phẩm.
• Cái mới của tác giả là qua Nỗi buồn chiến tranh đã thấy bức chân
dung về con người trong văn học đầy đủ hơn.